DOĞUM DUYGUSU/SÜRECİ VE ÖZ- YETERLİLİK

Bu eğitim programına hoş geldiniz! Bu program, doğum sürecindedeki problemlerle başa çıkmak, doğum öz yeterlilği artırmak ve doğum sürecini daha bilinçli ve huzurlu bir şekilde geçirmenize yardımcı olmak amacıyla hazırlanmıştır.  Bugün, sizlere gebelik sürecinde önemli bir konuya odaklanacağız: Doğum Duygusu/Süreci ve Öz-yetelilik. Bu program, gebelikte bilinçli farkındalık uygulamalarını vurgulayarak, bu dönemde size destek olmayı hedefliyor.

Şimdi, gözlerinizi yumun ve derin bir nefes alın. Her nefeste, kendinize olan inancınızı güçlendirin ve her nefeste, endişelerinizin hafiflediğini hissedin. Bu meditasyon pratiği, doğumunuzu güçlü ve özgüvenli bir şekilde karşılamanız için sizi hazırlar. Unutmayın, her nefes alışınızda, doğumun doğal ritmine daha da yakınlaşıyorsunuz ve her nefes verişinizde, kendinizi daha da özgür bırakıyorsunuz. Bilinçli farkındalık meditasyonu ile, her anın kıymetini bilerek, doğum deneyiminizi zenginleştirin.

Doğum Süreci

Doğum eylemi fetüs(bebek) ve eklerinin uterustan(rahimden) dış ortama atıldığı süreç olarak ta­nımlanır. Daha spesifik olarak doğum eylemi serviksin efesman(açıklık) ve dilatasyonuna(genişleme) yol açan düzenli rahim kasılmalarıyla meydana gelen, fetüs(bebek) ve eklerinin dış ortama atılma sürecidir(Ejder Apay & Akpınar, 2022; Göngür Satılmış & Acar, 2023; Vural, 2023).

Doğum, annenin fizyolojik, psikolojik ve duygusal durumunu etkileyen çok boyutlu bir süreçtir. Fizyolojik olarak açılma, doğum ve son bölüm olmak üzere üç aşamada gerçekleşir. Açılma aşamasında rahim ağzı genişler, doğum aşamasında bebek doğum kanalından geçer ve dünyaya gelir, son aşamada ise plasenta atılır(Irmak & Çoban, 2023). Psikolojik olarak, doğum öncesi ve sırasında anneler çeşitli duygusal değişimler yaşayabilirler. Bu dönemde yaşanan sabırsızlık, merak, endişe ve korku gibi duygular, annenin doğuma psikolojik olarak hazırlanmasında önemli rol oynar. Doğum sürecine uyum, annenin bu süreçteki deneyimlerini ve tepkilerini etkileyen birçok faktör tarafından belirlenir. Eğitim seviyesi, doğum hakkında bilgi sahibi olma durumu, doğumu planlama ve gebeliğe ilişkin olumlu düşünceler, annenin doğum sürecine uyumunu etkileyebilir(Aydin Beşen & Seller, 2022). Dünya Sağlık Örgütü’nün pozitif bir doğum deneyimi için önerdiği doğum süreci bakım uygulamaları, annenin doğum sürecindeki deneyimini iyileştirebilir. Bu öneriler arasında, sağlık profesyonelleri tarafından mahremiyete özen gösterilmesi, sürekli destek sağlanması ve doğum sırasında annenin aktif kararlara katılması yer alır(Irmak & Çoban, 2023)

Normal bir doğum eyleminin;

  • Termde(zamanında) (son adetten 40 hafta sonra)
  • Tek ve canlı bir fetüs(bebek) varlığı ile
  • Fetüs baş gelişte olmalıdır.
  • Baş-pelvis uyuşmazlığı olmadan
  • Sağlıklı anne ve bebeğin varlığı ile
  • Spontan(kendiliğinden) bir şekilde gerçekleşmesi beklenir(Göngür Satılmış & Acar, 2023; Rathfisch, 2020)
  •  

Doğum Eyleminde Rol Oynayan Faktörler

  • Doğum kanalı (Anne Pelvis ve Yumuşak Kısımlar)
  • Fetüs (Fetüs başı, prezentasyon ve pozisyonu )
  • Uterus kontraksiyonları (Rahim kasılmaları)
  • Annenin psikolojik durumu(Ejder Apay & Akpınar, 2022; Vural, 2023).

Doğum Eyleminde Annenin Psikolojik Durumu

Anne adayının doğuma fiziksel ve ruhsal olarak hazır olma durumu, kişisel özellikleri, doğuma ilişkin düşünceleri ve önceki deneyimleri, gebeliğin istenme durumu annenin psikolojisini ve dolaylı olarak doğum sürecinin seyrini etkilemektedir. Anne adayının daha önce doğum deneyimi yaşamamış olması veya doğuma dair yeterli bilgi birikimine sahip olmaması, kendisi ve bebeğiyle ilgili sağlık endişeleri, korku ve anksiyete gibi duyguları tetikleyebilir. Müdahalesiz ve doğal doğumda, süreç genellikle kusursuz bir şekilde ilerler. Ancak, bu süreç oldukça hassas ve kırılgan bir yapıya sahiptir ve doğal işleyişe yapılan her müdahale, sürecin seyrini etkileyebilir (Göngür Satılmış & Acar, 2023; Vural, 2023).

Doğum Öz-yeterliliği

Gebelik ve doğum, bir kadının yaşamındaki en etkileyici ve dönüştürücü deneyimlerden bazılarıdır. Bu süreçte doğum öz yeterliliği, annenin kendi içsel güçlerini keşfetmesi ve doğum sürecindeki zorluklarla başa çıkabilme kapasitesini ifade eder. Doğum öz yeterliği etkileyen çeşitli faktörler bulunmaktadır.

 

Doğum Öz-Yeterliliğini Etkileyen Faktörler

  • Kolay normal doğum yapma konusunda kendine güvenme
  • Doğumu başarı ile gerçekleştirmem için pelvik yapısına (kalça yapısına) ve tüm vücut yapıma güvenme
  • Normal doğum sürecinde bebeğe yeterli besin sağlayabileceğini bilme
  • Normal doğum sırasında rahim kasılmalarından kaynaklanan sancılarla başa çıkabilme
  • Normal doğum sırasında kendini kontrol edebilme
  • Normal doğum sırasında sağlık personeli ile iş birliği yapma konusunda kendine güvenme
  • Normal doğum sırasında problemler ortaya çıktığında, bu problemlere karşı koymak için birden fazla yolun varlığına inanma
  • Normal doğum sırasında ortaya çıkabilecek zorluklara karşı iyi hazırlanma
  • Ailenin desteği ile normal doğumun zorluklarının üstesinden gelme durumu doğum öz-yeterliliğini etkiler(Chu et al., 2017; Kahraman & Alparslan, 2022).

Doğum Öz Yeterliliği ve Bilinçli Farkındalık

Kadın sağlığı ve özellikle doğum sürecinde bilinçli farkındalık(mindfulness) uygulamalarının önemi birçok çalışmada vurgulanmaktadır. Bilinçli farkındalık, gebe kadınlarda stres ve depresyon düzeylerinin azaldığı, farkındalık ve doğum öz yeterlilik düzeylerinin ise anlamlı derecede arttığı bulunmuştur(Gürkan Bilgiç & Can, 2021). 

Bilinçli farkındalık tabanlı programlar, özellikle doğum sürecinde ağrı yönetimi ve rahatlama teknikleri konusunda etkili olmaktadır. Bu eğitimlerinin, annelerin doğum sırasında ağrı ve anksiyete düzeylerini azalttığı ve doğum sonrası depresyon riskini düşürdüğü bulunmuştur. Bu programlar, doğum sırasında ağrı ve korkuyla başa çıkma stratejilerini öğretir ve annelerin doğum deneyimlerini daha olumlu algılamalarını sağlar (Duncan et al., 2017; Yang et al., 2022).

Özellikle, gebelik döneminde uygulanan doğum eğitimi ve doğum planı ile birleştirildiğinde gebelerin doğum eyleminde öz yeterliliklerini daha da artırabilir(Sunay, 2018).

Bilinçli farkındalık uygulamaları, gebelerin doğuma hazırlık sürecinde kendilerini daha güçlü hissetmelerine ve doğum sırasında daha merkezde kalabilmelerine yardımcı olur. Bu da doğum deneyiminin daha olumlu geçmesine ve anne ile bebek sağlığı üzerinde pozitif etkilere ve doğumda öz yeterliliği artırmasına yol açabilir(Duncan & Bardacke, 2010). Haydi şimdi bilinçli farkındalık meditasyonuna başlayalım!..

Egzersizlerin uygulanması

Mindfulness meditasyonu, zihinsel farkındalığı artırmak ve mevcut anı bilinçli bir şekilde deneyimlemek için yapılan bir meditasyon türüdür. Uygulaması genellikle sessiz bir yerde oturarak, doğru duruşu alarak ve odaklanacak bir noktaya bakarak yapılır. Meditasyon, düşüncelerinizi ve duygularınızı izlemenize, fakat onlara takılmadan devam etmenize yardımcı olacak birkaç nefes alıp verme ile başlar. Daha sonra, mevcut anı (nabız atışları, nefes alma, hissettiğiniz vücut sıcaklığı gibi) bilinçli bir şekilde deneyimlemek için odaklanılır. Meditasyon sırasında, zihninizi sakinleştirmeye çalışırken dikkatiniz başka yerlere kayarsa, farkındalığınızı kaybettiğinizi fark edin ve odaklanmanızı tekrar mevcut ana (nabız atışları, nefes alma, hissettiğiniz vücut sıcaklığı gibi) getirin(Atalay, 2023; Kabat-Zinn, 2013).

Eğitimlere düzenli ve zamanında katılmanın önemi

Mindfulness meditasyonu daha az kaygı, depresyon ve stres, daha fazla mutluluk, daha iyi uyku, daha iyi karar verme, daha iyi bağımlılık kontrolü, daha iyi odaklanma, daha yüksek bağışıklık ve daha az kronik ağrı gibi faydalar sağlar(NLP, 2023). Mindfulness meditasyonundan istenilen faydaları elde edebilmek için eğitimlere düzenli ve zamanında katılmanız gerekir.  Düzenli katılım, sürekli öğrenme ve gelişiminizi destekler. Bu programdan fayda görebilmeniz için haftada 2-2,5 saat (3 gün ve 45 dk) ayırmanız gerekiyor. Haydi şimdi anda kalabilmek için meditasyona başlayalım!…

Beden ve Nefes farkındalığı Meditasyonu

Bu meditasyon şimdiki ana dönmenize ve bu anda yerleştirmenize yardımcı olması için tasarlanmış kısa bir meditasyondur. Bir matın üzerine ya da kalın bir halıya uzanarak veya bir sandalye, mindere ya da meditasyon taburesine oturarak rahat bir pozisyon alın. Sandalyede oturuyorsanız bacak bacak üstüne atmadan ayaklarınızı dümdüz yere koyun ve omurgayı düz tutun. Böylece duruşunuz uyanık ve farkında olma niyetini destekler. Kendinizi kasmadığınız ve gelmediğiniz dik ama rahat bir duruş… Uzanıyorsanız bacaklarınızı dümdüz öne doğru uzatın ayaklarınız birbirine değmesin ve kollar iki yanda bedenden hafif uzakta olacak şekilde uzatın. Rahat hissediyorsanız gözlerinizi kapatabilirsiniz veya bakışları yumuşatabilirsiniz. Dikkati bedenin temas ettiği noktalara getirin. Bu temas hisleriyle bir süreliğine kalmayı deneyimleyin.

Şimdi dikkati toplayarak ayaklara doğru getirin. Dikkat noktanız ayaklarda ve ayak bileklerinde an ve an meydana gelen fiziksel hisler de ve duyumlarda… Duyumların farkındalığınız da nasıl belirip yok olduğunu fark edin. Bedeninizin bu kısmında hiçbir şey hissetmiyorsanız bunu da fark edin. Son derece doğal, herhangi bir duyumsama oluşturmaya çalışmıyoruz. Sadece dikkatinizi burada mevcut olana veriyoruz. Şimdi dikkati bacakların alt kısmına doğru genişletin dizlere ve bacakların geri kalanına yöneltin. Tabiki bacağı da farkındalığınızın tam merkezinde tutun.

Şimdi dikkati genişletmeye devam ederek, pelvis bölgesine ve kalçalara, sırtın ve karnın alt kısmından, gövde de yukarı ilerleyerek, göğüs ve sırta, omuzlara kadar götürün ve bu alanın tamamındaki tüm fiziksel duyumları farkındalık getirin. Şimdi dikkati sol kola doğru genişletin, sonra sağ kol ve ardından boynu, yüzü ve başa da alacak şekilde tüm bedenin farkındalığınızı tutun. Beden durumlarının oldukları gibi olmalarına izin vermeyi araştırın. Hiçbir şey kontrol etmeden ya da olduklarından farklı olmaları için üstelemeden…

Şimdi farkındalığınızı bedelinin ortasına, karın bölgesinde bedene girip çıkan nefese çevirin. Bedenin bu kısmında değişen bedensel hisleri fark edin. Dilerseniz bir kaç nefes boyunca ellerinizi bu bölgeye koyabilir ve karnın kalkıp inişine hissedebilirsin. Dikkat tamamıyla nefese bağlı hislerde, tüm bir nefes alış ve tüm bir nefes veriş boyunca… Nefes alışverişinizi hiçbir şekilde kontrol etmenize gerek yok. Bunun kendi başına oluşmasına izin verin. Dikkatinizin er ya da geç nefesinizi den uzaklaştığını düşüncelere, imgelere, planlara ya da hayallere geçtiğini fark edebilirsiniz. Böyle olduğunda kendinizi eleştirmeniz gerekmez. Sadece zihnin nereye gittiğini fark edin ve dikkati yavaşça tekrar nefese geri getirin. Bedeniniz tekrar tekrar başka yerlere gidebilir. Bu yüzden her seferinde niyetinizin sadece zihninizin nereye gittiğine dikkat etmek ve onu yavaşça tekrar nefese yöneltmek olduğunu unutmayın. Şimdi sessizlikte bunu tek başınıza deneyin. Zihin her uzaklaştığında nefese geri dönmeyi pratik edin. Zihin hayatın telaşı ve meşguliyeti ile dağılıp yayıldığında, nefesin her zaman sizi şimdiki ana geri getirmek için orada olduğunu, içinizin derinliklerinde bir çıpa gibi olduğunu bir dinginlik ve huzur yeri olarak orada olduğunu unutmayın(Alidina, 2015; Goldstein & Stahl, 2015; Gotink et al., 2016; Kabat-Zinn, 2021; Lehrhaupt & Meibert, 2017; Williams, 2020).

Beden Taraması Meditasyonu

Bu bir yönlendirmeli beden taraması meditasyonudur. Dolayısıyla bir matın üzerine kalın bir halıya ya da bir yatağa uzanabilirsiniz. Rahat hissediyorsanız gözlerinizi kapatabilirsiniz. Bedenin yanında dümdüz uzatın ve ayakları birbirinin üzerine atmadan aralarında biraz mesafe olacak şekilde uzatın. Bu şekilde uzanırken bedenin bir bütün olarak yarattığı duyumsamalara dikkati verin ve bedenin uzandığı yerle olan temas noktalarını hissedin. Bu şekilde uzanırken kendinize hiçbir yere varmaya çalışmadığınız ya da herhangi özel bir deneyim yaşamaya çalışmadığınızı hatırlatın. Buradaki niyet dikkati teker teker bedenin her bölgesinde verirken mevcut olan duyumlara farkındalığımızı getirmek, dolayısıyla özel bir şeyin olmasını beklemiyoruz sadece her şeyin bulduğumuz gibi kalmasına izin veriyoruz. Bir şeylerin belirli bir şekilde olmasını isteme eğilimini ya da meditasyonun nasıl yaptığımızı düşünmeyi serbest bırakabiliriz. Sadece yönergeleri elimizden geldiğince izliyoruz ve zihin uzaklaşma eğilimi taşıdığında her uzaklaştığında kendimizi zorlamadan, yargılamadan geri getiriyoruz. Şimdi hazır hissettiğinizde dikkati karın bölgesine nefesin yarattığı hislere getirin ve nefes bedene girerken karnın nasıl gerildiğini ve çıkarken nasıl rahatladığını fark edin. Bunun sizin için geçerli olup olmadığını gözlemleyebilirsiniz.

Şimdi dikkati toplayarak bedenin altına doğru indirin ve ayaklara getirin. Dikkatiniz oraya vardığında iki ayaktaki duyumsamaları fark edin. Ayak parmaklarında, ayak tabanlarında, topuklarda ve ayakların üst kısmında karşınıza çıkan hisleri gözlemle. Şu anda bu bölgelerde hissedilecek ne var? Hiçbir duyumsama yoksa şunu da fark edebiliriz ya da çok hafif bir duyumsama varsa bunu da fark edebiliriz. Şu anki deneyimimiz bu, doğru bir hissetme biçimi yok. Sadece dikkatimizi burada tutmayı pratik ediyoruz. Şimdi derin bir nefes alın, o nefesi dışarı verirken ayaklardan ayrılır, ayakların farkındalığınızı da silinmesine izin verin ve dikkati ayak bileklerine yöneltin, orada da gibi hisler var. Derin bir nefes alın ve nefesi dışarı verirken ayak bileklerinden uzaklaşın ve dikkati bu sefer bacakların alt kısmına getirin. Birkaç saniye orada kalın, üstünde uzandığını zeminle olan teması fark edin senin yüzeyindeki ve bacakların iç kısmındaki tüm duyumsamalarla tam anlamıyla mevcut olmayıp pratik edin.

Yine derin bir nefes alın, nefesi dışarı verirken dikkati bacaklarını alt kısmından dizlere getirin dikkati orada tutun. Dizileri düşünmeden sadece doğrudan şu anda oradaki hisleri fark ederek hangi duyumsamaların değiştiğini hangilerinin aynı kaldığını gözlemleyin. Sizin için şu anda neyin geçerli olduğuna bakın. Bu noktada yine derin bir nefes alın, nefesi dışarı verirken dikkati dizlerden uzaklaştırın ve bacakların üst kısmına getirin. Orada ne fark ediyorsunuz. Tenin yüzeyinde giysilerle olan temastan gelen hisleri fark edebilirsiniz. Ağırlık ya da hafiflik nabız gibi atma, titreşim ve başka ne varsa his olarak… Şimdi kendinizi hazır hissettiğinizde nefes alışında nefesin bedene girdiğini, bacaklara ve ayaklara kadar aktığını ve nefese dışarı verirken de yukarı doğru ilerlediğini ve bedenden çıktığını hayal edin. Bu şekilde nefesi içinize çekerken nefesin bacaklarınızı doldurduğunu ve nefesi dışarı verirken bacaklarınızdan çıktığını hayal edebilirsiniz. Dilerseniz sonraki birkaç nefes boyunca bu hislerle kalmaya devam edebilirsiniz.

Derin bir nefes alın nefesi dışarı verirken dikkati bacaklardan ayırın ve farkındalığınızdan kaybolmasına izin verin. Arkasından dikkati kalçalara ve pelvis bölgesine yönlendireceğiz. Sağ kalça, sol kalça her diz bölgesinin tümü ve buradaki her organ… Eğer isterseniz nefesi alırken bu bölgeye dolduğunu dışarı verirken de oradan çıktığını hayal edebilirsin. Yine derin bir nefes alın ve nefesi dışarı verirken dikkati kalçalarından ve servis bölgesinden ayırın ve bu sefer dikkati sırta yöneltin. Sırtın alt kısmından başlayın. Sonra nefes alırken farkındalık alanını genişletin ve sırtın ortasına yöneltin. Sırtın tamamını farkındalığınız da tutana dek kürek kemiklerinizi de dahil olmak üzere yukarı yöneltin. Tüm sırtınızda birlikte nefes alıp verin. Sırtınıza doğru derin nefes alın, nefesi dışarı verirken, dikkati sırtınızdan da ayırıp bedenin ön kısmına karnın alt kısmına getirin. Dikkati bu bölgeye doğru ilerlerken sizi orada bekleyen fiziksel hisleri gözlemleyin. Nefes alıp verirken değişen duyumsamaları hissedin. Zaman zaman meditasyon süresince dikkatinizin dağıldığını fark edebilirsiniz. Düşünceler, hayaller, endişeler ya da acele etme isteği devreye girebilir. Can sıkıntısı ya da yerinde duramama hisleri oluşabilir ve bazen bunlar güçlü bir şekilde dikkatimizi çekebilir. Böyle olması herhangi bir hatadan kaynaklanmaz hiçbir şey ters gitmemiştir. Sadece bu hisleri ve dikkat dağınıklığını, farkındalık içine girmek, bunları kabul etmek ve bedeni ne şekilde etkilediklerini görmek için bir fırsat olarak kullanın. Sonra kendinize herhangi bir şekilde yargılamadan dikkati vermek istediğiniz yere geri getirin.

Şimdi karnın alt kısmındayım, nefes alıp vermeyi sürdürün, hazır hissettiğinizde derin nefes alın nefesi dışarı verirken karın bölgesinden ayrılın ve dikkati göğsünüze verin. Bedenin bu kısmını farkındalıkla saydığınızda an ve an ortaya çıkan duyumsamaklar neler ve göğüse doğru derin bir nefes alın kendinizi hazır hissettiğinizde nefesi dışarı verirken göğsü ve nefesi serbest bırakın ve dikkati ellere kollara götürün. Bu bölgeleri farkındalığınızı ortasını tutun. Şimdi derin bir nefes alın nefesi dışarı verirken elleri ve kolları serbest bırakın ve dikkati omuzlara ve boyuna götürün. Orada hangi fiziksel hisler var, bu duyumsamaları nerede hissediyorsanız orada kalın, bunlarla birlikte nefes alıp vermeyi pratik edin. Sonra derin bir nefes alın, nefesi dışarı verirken dikkati omuzlardan ve boyundan ayırın ve başınıza ve yüzünüze getirin. Alt ve üst çeneye başlayın, daha sonra ağız ve dudaklara geçin, burun delikleri, burnun yüzeyi, yanaklar, yüzün iki yanı, kulaklar, sonra gözler, göz kapakları, kaşlar, kaşların arasındaki boşluk, alın ve alanın iki yanı, şakaklar ve kafa derisi…

Nefesin başınızın tamamını doldurduğunu nefes alışı başın arkasında hissettiğinizi ve her nefesin sizi tazeleyip canlandırdığını hayal edin. Şimdi uzattığınız yerde nefesin bedenin tamamını doldurduğunu hayal edin, nefesi bedenin tamamına doğru alın ve nefesi verirken tüm bedende serbest bırakmayı araştırın ve şimdi nefesi serbest bırakın ve sadece burada uzanan bedenle kalın. Bedenin olduğu gibi kalmasına izin verin, bedene geri dönüş hissi tam da olduğunuz gibi bütün ve tam olmaya kendinize izin verin, an ve an farkındalığında kalın (Atalay, 2023; Kabat-Zinn, 2023; NLP, 2023; Williams, 2020).

 

Beden ve Nefes Farkındalığı Meditasyonu Uygulaması

Beden Taraması Uygulaması

Beden ve Nefes farkındalığı ve Beden Taraması İle Verilen Ses Kayıtlarıyla Bu Uygulamanın Hafta İçerisinde Tekrar Edilmesi

Beden ve Nefes farkındalığı Meditasyonu

Beden Taraması

Ev Ödevleri

Haftada en az 3 gün beden taraması yap.

          Doğuma yönelik meditasyondaki nefes çalışmalarını uygula (ör. nefes sayma, nefesi uzatma, gevşeme nefesi).

Günlük Kayıt

  • Defterine veya telefonuna şu soruya yanıt yaz:
    👉 “Doğum süreci için hangi beceriyi kendime güven verici buldum?”

Bu haftadaki meditasyonlar sonrası deneyimlerinizi bizimle paylaşınız.

Kaynaklar

Alidina, S. (2015). The Mindful Way Through Stress : The Proven 8-Week Path to Health, Happiness, and Well-Being. Guilford Publications. http://ebookcentral.proquest.com/lib/ataturk-ebooks/detail.action?docID=1760735

Atalay, Z. (2023). Mindfulnes,bilinçli farkındalık, farkındalıkla anda kalabilme sanatı İnkılap Kitabevi Yayın Sanayi ve Ticaret AŞ.

Aydin Beşen, M., & Seller, A. (2022). Kadınların Doğum Sürecine Uyumu ve İlişkili Faktörlerin Değerlendirilmesi [Childbirth Compliance of Women and Evaluation of Related Factors]. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 11(1), 170-182. https://doi.org/10.37989/gumussagbil.714131

Chu, K. H., Chen, A. C., Tai, C. J., Chen, S. F., & Chien, L. Y. (2017). Development and Validation of the Self-Efficacy Regarding Vaginal Birth Scale. J Obstet Gynecol Neonatal Nurs, 46(1), e13-e21. https://doi.org/10.1016/j.jogn.2016.08.010

Duncan, L. G., & Bardacke, N. (2010). Mindfulness-based childbirth and parenting education: promoting family mindfulness during the perinatal period. Journal of child and family studies, 19, 190-202.

Duncan, L. G., Cohn, M. A., Chao, M. T., Cook, J. G., Riccobono, J., & Bardacke, N. (2017). Benefits of preparing for childbirth with mindfulness training: a randomized controlled trial with active comparison. BMC Pregnancy and Childbirth, 17(1), 140. https://doi.org/10.1186/s12884-017-1319-3

Ejder Apay, S., & Akpınar, F. (2022). Doğum eylemi. In E. Nazik (Ed.), Doğum, Kadın Sağlığı ve Hastalıkları Hemşireliği (pp. 311-332). Akademisyen Kitabevi A.Ş.

Goldstein, E., & Stahl, B. (2015). MBSR Every Day : Daily Practices from the Heart of Mindfulness-Based Stress Reduction. New Harbinger Publications. http://ebookcentral.proquest.com/lib/ataturk-ebooks/detail.action?docID=3564309

Gotink, R. A., Meijboom, R., Vernooij, M. W., Smits, M., & Hunink, M. G. (2016). 8-week Mindfulness Based Stress Reduction induces brain changes similar to traditional long-term meditation practice – A systematic review. Brain Cogn, 108, 32-41. https://doi.org/10.1016/j.bandc.2016.07.001

Göngür Satılmış, İ., & Acar, Z. (2023). Doğum eyleminde bakım. In N. H. Şahin (Ed.), Kadın Sağlığı Hastalıkları ve Doğum (pp. 225-270). Nobel tıp kitabevleri.

Gürkan Bilgiç, G., & Can, O. (2021). Kadın sağlığında mindfulness (bilinçli farkındalık) ve kullanım alanları. İstanbul Gelişim Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi(14), 363-375.

Irmak, A., & Çoban, A. (2023). Anne Dostu Bir Hastanede Dünya Sağlık Örgütünün Pozitif Doğum Deneyimi İçin İntrapartum Bakım Önerilerinin Uygulanma Durumu: Tanımlayıcı Araştırma. Hemşirelik Bilimi Dergisi, 6(3), 165-171.

Kabat-Zinn, J. (2013). Mindfulness Meditation in Everyday Life & Exercise and Meditations. BetterListen. com.

Kabat-Zinn, J. (2021). Mindfulness’in iyileştirici gücü – zihnin ve bedenin bilgeliğini kullanarak stres, acı ve hastalıklarla yüzleşme cesareti (F. Tarımtay Altun & G. Demirci, Trans.). Diyojen Yayıncılık.

Kabat-Zinn, J. (2023). Wherever you go, there you are: Mindfulness meditation in everyday life. Hachette UK.

Kahraman, A., & Alparslan, Ö. (2022). Kültürlerarası Bir Ölçek Uyarlama Çalışması; Normal Doğuma Yönelik Öz-Yeterlilik Ölçeği. TOGÜ Sağlık Bilimleri Dergisi, 2(3), 238-249.

Lehrhaupt, L., & Meibert, P. (2017). Mindfulness-Based Stress Reduction : The MBSR Program for Enhancing Health and Vitality. New World Library. http://ebookcentral.proquest.com/lib/ataturk-ebooks/detail.action?docID=5840333

NLP, İ. (2023). Minfulness koçluğu eğitimi, bilinçli farkındalık.

Rathfisch, G. (2020). Doğum eylemi. In N. Kızılkaya Beji (Ed.), Kadın Sağlığı ve Hastalıkları (pp. 363-396). Nobel Tıp Kitabevleri.

Sunay, Z. (2018). Doğum eğitimi ve eğitim ile birlikte verilen doğum planının doğum öz yeterliliğine etkisi İnönü Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü].

Vural, G. (2023). Doğum eylemi. In L. Taşkın (Ed.), Doğum ve Kadın Sağlığı Hastalıkları Hemşireliği (Vol. 18, pp. 287-318). Akademisyen Kitabevi.

Williams, M. P., Danny. (2020). Mindfulness: Zıvanadan Çıkmış Bir Dünyada Huzur Bulmak İçin 8 Haftalık Bir Rehber (H. S. Belgin, Trans.). Diyojen Yayıncılık.

Yang, M., Zhou, X., Ye, C., Li, J., Sun, S., & Yu, X. (2022). Emphasizing mindfulness training in acceptance relieves anxiety and depression during pregnancy. Psychiatry Res, 312, 114540. https://doi.org/10.1016/j.psychres.2022.114540