KAPANIŞ EĞİTİMİN DEĞERLENDİRİLMESİ
Programın Özetlenmesi
Bilinçli farkındalık, hayatın karmaşıklığı içinde anın değerini anlama ve yaşama sanatıdır. Bu pratiğin temeli, mevcut anı tam olarak fark etme ve kabul etme becerisine dayanır. Bilinçli farkındalık, duyguları ve düşünceleri anında gözlemleme, kabul etme ve yargılamadan geçirme sürecini içerir. Zihinsel dağınıklığı azaltarak, dikkati anın detaylarına yönlendirir ve böylece konsantrasyonu güçlendirir. Ayrıca, bu pratiğin bir parçası olarak solunumun ve bedensel duyumların farkında olma, bireyin içsel denge ve huzurunu destekler. Bilinçli farkındalık, stresle baş etme, duygusal zekayı geliştirme ve genel yaşam kalitesini artırma konularında önemli faydalar sunar. Kendi iç dünyamıza nazikçe ve kabullenici bir bakış açısıyla yaklaşarak, bilinçli farkındalık, insanların daha derin bir anlam ve huzur içinde yaşamalarına katkıda bulunabilir(Atalay, 2023; Dağlar & Şahin, 2021).
Farkındalık temelli uygulamalar sadece stresi azaltmakla kalmaz, aynı zamanda varoluşa ve yaşama dair derin bir anlayış sağlar. Bu teknikler sadece hastalıklarla başa çıkmak için değil, aynı zamanda yaşamın derinliklerini kavramak için de kullanılmalıdır. Bireylerin duyguları, düşünceleri ve yargıları hayatlarını yönlendirebilir; bu nedenle, negatif düşüncelerden ve yargılardan arınmış bir hayat huzur ve mutluluğu beraberinde getirir. Farkındalık temelli stres azaltma egzersizleri, anın tadını çıkarmayı, zorluklarla başa çıkmayı, stresi ve hastalıkları yönetmeyi, ve olumsuz yaşam deneyimlerini sorgulamak yerine kabul etmeyi öğretir(Körükcü & Kukulu, 2015).
Bilinçli Farkındalığın Önemi
- Bilinçli farkındalık, bireyin stresle daha etkili bir şekilde başa çıkmasına yardımcı olabilir. Anı yaşamak ve kabullenmek, kaygıyı azaltabilir.
- Empati ve anlayışı artırarak, bilinçli farkındalık ilişkileri güçlendirebilir. İlişkilerde karşılıklı anlayış, saygı ve duygusal bağ kurma konusunda önemli bir rol oynar.
- Bilinçli farkındalık, duygusal zekayı geliştirmeye yardımcı olabilir. Duyguları daha iyi anlamak ve yönetmek, bireyin sosyal becerilerini artırabilir.
- Bilinçli farkındalık, kişilere şimdiki anın değerini anlama ve yaşama anlam katma fırsatı sunar. Sürekli düşünce karmaşasından uzaklaşarak, mevcut anın tadını çıkarmak daha kolay hale gelir(Aktepe & Tolan, 2020; Kabat-Zinn, 2023; NLP, 2023).
Bilinçli Farkındalığın Günlük Hayata Uyarlanması
- Bilinçli farkındalık, zihinsel sağlığı artırabilir. Günlük stresle baş etme, duygusal tepkileri anlama ve düşünceleri daha açık bir şekilde gözlemleme, bireylerin zihinsel sağlığına olumlu katkılarda bulunabilir(Atalay, 2023; Gürkan Bilgiç & Can, 2021).
- Bilinçli farkındalık, duygusal zekayı geliştirir. Bu da kişinin duygularını daha iyi anlamasına ve ilişkilerde daha empatik olmasına yardımcı olabilir. Bu, kişinin çevresiyle daha sağlıklı ve dengeli ilişkiler kurmasına olanak tanır(Matvienko-Sikar, Lee, Murphy, & Murphy, 2016).
- Gebelikte günlük hayatın getirdiği stresle baş etme konusunda bilinçli farkındalık önemli bir rol oynar. Anlık stres durumlarını fark etmek ve sakinleşme tekniklerini uygulamak, bireyin daha sakin ve odaklanmış bir şekilde hareket etmesine olanak sağlar(Atalay, 2023).
- Bilinçli farkındalık, yaratıcılığı artırabilir ve performansı optimize edebilir. Zihinsel odaklanma ve mevcut anı değerlendirme becerisi, iş veya kişisel hedeflere daha etkili bir şekilde odaklanmaya yardımcı olabilir(Kabat-Zinn, 2023).
- Bilinçli farkındalık, olumsuz alışkanlıklarla başa çıkma ve davranış değişikliği konusunda yardımcı olabilir. Bilinçli bir şekilde davranışları gözlemlemek, bireyin olumlu değişikliklere odaklanmasına olanak tanır(Baer, Lykins, & Peters, 2012).
Bilinçli farkındalığın günlük hayata uyarlama süreci, bireyin kendisiyle ve çevresiyle daha derin bir bağ kurmasına yardımcı olabilir. Bu, yaşam kalitesini artırabilir ve bireyin genel refahını olumlu bir şekilde etkileyebilir.
Sesler ve Düşünceler Meditasyonu
İlk olarak rahat ve dik bir pozisyon alın. Sandalyede, kanepede, yatakta ya da meditasyon minderinde oturabilirsiniz. Kürek kemiklerinizi birbirine yanaştırın, böylece göğsümüz açılacaktır. Omuzlarınız rahat ve esnek olsun. Sırtınız dik göğsünüz açık… Bu dışsal duruş aynı zamanda size içsel bir duruş versin. Sağlam öz-kaynaklarınız var, güçlü bir duruşunuz, aynı zamanda açık ve sıcak bir kalbiniz var. Bu duruş ve tutumu tüm uygulama boyunca korumaya gayret edin.
Duruşunuzun ve bedeninizde var olan duyumların farkında olun. Belki oturduğunuz yer ile temas eden bedeninizin bölümlerini hissedebilirsiniz. Örneğin, sandalyeyle temas eden kalçanız ya da minderle temas eden bacaklarınız gibi. Daha sonra duruşunuzu değiştirmeden bütün bedeninizi aynı anda hissetmeye çalışın. Duyumlarınızı fark etmek ya da bedeninizi olduğu gibi hissetmek için biraz zaman ayırın.
Şimdi nefesinize odaklanın ve bedeninizin nefes alış-verişini hissedin. Bunu yaparken hiçbir şeyi değiştirmenize gerek yok. Mesela nefesinizi kontrol etmeye, daha derin nefes almaya ya da herhangi bir şekilde değiştirmeye çalışmanıza gerek yok. Sadece nefes alış-verişinizi en iyi şekilde hissetmek için kendinize biraz zaman tanıyın, bir nefesin diğerini takip edişine odaklanın. Eğer sadece nefesinizi hissetmekte sorun yaşarsanız ve kontrol etmeye çalışırsanız bunu yavaşça fark edin. Hâlâ otururken ve doğal bir biçimde nefes alıp verirken, dikkatinizin ön planına etrafınızda duyabildiğiniz sesleri alın. Sesleri duymak için yönelmek yerine sadece bir alıcı gibi seslerin size gelmesine izin verin. Daha yakındaki sesler, daha uzaktaki sesler, daha yüksek sesler, daha alçak sesler…
Seslerin ne olduğunu tanımlamaya, tahmin etmeye çalışabilirsiniz; bu çok normal. Eğer sizin için mümkünse sesleri sadece notalar gibi yalın bir biçimde duymaya gayret edin. Bazı sesler ön plandayken, bazıları arka planda… Hoşunuza giden seslere yöneldiğinizi, hoşunuza gitmeyen seslerden uzaklaştığınızı fark edebilirsiniz. Seslerin anbean değiştiğini fark edin. Şimdi ön plandaki sesleri arka plana; arka plandaki sesleri ön plana alın. Bunu dikkatinizin odağını değiştirerek yapabilirsiniz. Bunlar dışarıdan duyduğunuz sesler… Şimdi sizi iç seslerinizi dinlemeye davet ediyorum. Dışarıdan duyduğunuz sesler arka plana geçerken ön plana iç seslerinizi yani düşüncelerinizi alın.
Zihninizde yükselen düşünceleri fark etmeye başlayın. Eğer bunu yapmakta zorlanırsanız, bir sinema salonunda oturduğunuzu ve düşüncelerinizin boş ekrana yansımasını beklediğinizi hayal edin. Düşünceler belirirken onları gözlemleyin ve eğer müdahale etmezseniz ne olacağını fark ermeye çalışın.
Bazı düşünceler siz onları fark ettiğiniz anda kaybolacaktır. Diğerleri ise var olmaya ve tekrarlanmaya devam edecektir. Bunları basit düşünceler ve zihin etkinlikleri olarak fark etmeye devam edin ve onları etkilemeyi denemeden ve içeriklerine müdahale etmeden ekranda belirip kaybolmalarını izleyin. Eğer sinema salonunda oturma önerisi yardımcı olmuyorsa başka bir hayali durum seçebilirsiniz, mesela gökyüzündeki bulutları düşünceleriniz olarak hayal etmek de etkili olabilir. Ya da kendinizi nehir kenarında oturup düşüncelerinizin başınızın üzerindeki sonbahar ağacından kopup önünüzdeki nehre düşen ve nehrin akışında ilerleyen yapraklar olarak hayal edebilirsiniz.
Her bir düşüncenin gelip geçişini gözlemleyin. Onları iyi, kötü ya da doğru, yanlış olarak ayırmadan sadece izleyin. Düşünceleri, tıpkı bize gelen, işittiğimiz değişen ve gelip geçen dış sesler gibi iç sesler olarak algılayın. Ön plandaki düşünceleri ve arka plandaki düşünceleri fark edin. Ön plandaki düşünceleri arka plana, arka plandaki düşünceleri ön plana alın.
Bir süre daha gözlemledikten sonra düşünceler yavaş yavaş uzaklaşırken dikkatinizin ön planına bedeninizi ve nefesinizi alın. Hazır olduğunuzda birkaç derin nefes alabilir, bedeninizi esnetebilir ve gözlerinizi açabilirsiniz (Atalay, 2023;Kabat-Zinn, 2023; Williams, 2020).
Sesler ve Düşünceler Meditasyonu Uygulaması
Nefes ve Beden Meditasyonu Uygulaması
Nefes ve Beden Meditasyonu
Ev Ödevi
Haftada en az 3 gün, istediğin pratiklerden (nefes, beden taraması, yoga, oturma meditasyonu) birini seçerek uygula.
Kendi pratik planını hazırla: “Doğum öncesi ve sonrası hangi teknikleri ne zaman kullanacağım?”
Günlük Kayıt: Defterine veya telefon notuna şu soruya yanıt yaz:
“Bu programdan bana kalan en değerli beceri ne oldu?”
Bu program boyunca yaptığınız meditasyonlar ve yaşadığınız deneyimlerinizi bizimle paylaşınız.
Kaynaklar
Aktepe, İ., & Tolan, Ö. (2020). Bilinçli farkındalık: güncel bir gözden geçirme. Psikiyatride güncel yaklaşımlar, 12(4), 534-561.
Atalay, Z. (2023). Mindfulnes,bilinçli farkındalık, farkındalıkla anda kalabilme sanatı İstanbul: İnkılap Kitabevi Yayın Sanayi ve Ticaret AŞ.
Baer, R. A., Lykins, E. L., & Peters, J. R. (2012). Mindfulness and self-compassion as predictors of psychological wellbeing in long-term meditators and matched nonmeditators. The Journal of Positive Psychology, 7(3), 230-238.
Dağlar, Ö. Ş., & Şahin, N. H. (2021). Bilinçli Farkındalık (Mindfulness) ve Perinatal Ruh Sağlığı: Bir Sistematik Derleme. Sağlık Bilimleri Üniversitesi Hemşirelik Dergisi, 3(3), 159-172.
Gürkan Bilgiç, G., & Can, O. (2021). Kadın sağlığında mindfulness (bilinçli farkındalık) ve kullanım alanları. İstanbul Gelişim Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi(14), 363-375.
Kabat-Zinn, J. (2023). Wherever you go, there you are: Mindfulness meditation in everyday life: Hachette UK.
Körükcü, Ö., & Kukulu, K. (2015). Beden-zihin-ruh bütünlüğünü korumaya yönelik bir program: farkındalık temelli stres azaltma programı. Psikiyatride güncel yaklaşımlar, 7(1), 68-80.
Matvienko-Sikar, K., Lee, L., Murphy, G., & Murphy, L. (2016). The effects of mindfulness interventions on prenatal well-being: A systematic review. Psychology & Health, 31(12), 1415-1434.
NLP, İ. (2023). Minfulness koçluğu eğitimi, bilinçli farkındalık.
Williams, M. P., Danny. (2020). Mindfulness: Zıvanadan Çıkmış Bir Dünyada Huzur Bulmak İçin 8 Haftalık Bir Rehber (H. S. Belgin, Trans.). 2020: Diyojen Yayıncılık.